Przedruki

 

Szukaj

Przedruki


Stefan Konstańczak

Recepcja teorii Darwina w filozofii polskiej XIX wieku (2015)

 download-ikona

Przedruk z: Piotr Bylica, Krzysztof J. Kilian, Robert Piotrowski i Dariusz Sagan (red.), Filozofia — nauka — religia. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Jodkowskiemu z okazji 40-lecia pracy naukowej, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2015, s. 409-426.

Streszczenie:

Polska filozofia XIX w. początkowo jakby ignorowała prace Darwina. Najprawdopodobniej było to konsekwencją faktu, iż już w epoce Oświecenia popularne były w Polsce tezy ewolucjonizmu, gdyż upatrywano tego typu prawidłowości na przykład w biegu historii. Tym samym ówczesnym filozofom polskim teoria ewolucji nie wydawała się przełomowym odkryciem w nauce. Ponadto sytuacja w nauce polskiej po 1859 r. była niezwykle skomplikowana. Mesjanistyczne oczekiwanie na przesilenie historyczne, z wielkimi oporami, zastępowały hasła pozytywistycznego aktywizmu. Nie było więc w ówczesnej Polsce intelektualnego otwarcia w stronę świata, a raczej występowało zamknięcie na przyszłość i pielęgnowanie przeszłości. Sprzyjał temu także fakt, że w zaborze rosyjskim po likwidacji w 1832 r. Uniwersytetu Wileńskiego jedyną placówką kształcącą na poziomie uniwersyteckim była warszawska Szkoła Główna. Taka sytuacja powodowała, że w XIX-wiecznej Polsce niejako z konieczności dyskusja nad pracami Darwina przeniosła się na łamy prasy i wydawnictw popularnych. Istnieje przez to problem ze wskazaniem pierwszego naukowca, który tę teorię upowszechniał w naszym kraju. Istniejące źródła wskazują najczęściej na Benedykta Dybowskiego, co jednak nie znajduje żadnego innego uzasadnienia poza pamiętnikiem samego Dybowskiego. Józef Nusbaum jako pierwszego zwolennika Darwina w Polsce wymienia Augusta Wrześniowskiego, co znajduje już potwierdzenie w źródłach historycznych oraz w publikacjach naukowych tego przyrodnika.

Polskie spory o teorię Darwina przebiegały więc na styku rywalizacji romantyków z pozytywistami, a stąd ujawniali się w nich w zasadzie tylko zagorzali zwolennicy lub przeciwnicy tej teorii. Prezentowany artykuł koncentruje się na prezentacji argumentów używanych przez przedstawicieli obu stron sporu. Charakterystyczne jest także to, że większość argumentów przywoływanych w ówczesnych polemikach nadal jest obecna w polskiej nauce. Spór o ewolucjonizm ma więc w polskiej nauce już długą tradycję. Przykład polskiej XIX-wiecznej nauki także wykazuje, jakie znaczenie ma filozofia w upowszechnianiu się określonych poglądów i teorii naukowych.

Data wstawienia tekstu na stronę: 8 lipca 2015 r.

Informator

     
  

Jeżeli chcesz otrzymywać informacje o nowościach ZGL "Nauka a Religia", napisz o tym na ten e-mail: darsag@wp.pl

  
     

Odwiedza nas 109 gości oraz 0 użytkowników.